Getal & Ruimte (12e editie) - vwo wiskunde B

'Parameterkrommen'.

vwo wiskunde B	10.5 Vectoren bij snelheid en versnelling
Parameterkrommen (7)	opgave 1 De baan van een punt \(P\) wordt beschreven door de bewegingsvergelijkingen \(\begin{cases}x(t) = 3 t^{3} - 3 t \\ y(t) = -2 t^{2} + 4 t\end{cases}\) Zie de figuur hieronder. 3p Bereken de coördinaten van de snijpunten van de baan met de \(x \text{-}\)as. SnijpuntenXas 00qo - Parameterkrommen - basis - 0ms ○ Snijpunt met de \(x \text{-}\)as betekent \(y(t) = 0 \text{,}\) dit geeft \(-2 t^{2} + 4 t = 0\) 1p ○ [Oplossen geeft] \(1 t^{2} + -2 t + 0 = 0\) \(t (1 t + -2) = 0\) \(t = 0 ∨ t = 2\) 1p ○ [De snijpunten met de \(x \text{-}\)as zijn dan] \(t = 0\) geeft \(x(0) = 0 \text{,}\) dus \((0 , 0)\) \(t = 2\) geeft \(x(2) = 18 \text{,}\) dus \((18 , 0)\) 1p opgave 2 De baan van een punt \(P\) wordt beschreven door de bewegingsvergelijkingen \(\begin{cases}x(t) = -t^{2} + 4 t \\ y(t) = -\frac{1}{3} t^{3} + 7 t\end{cases}\) Zie de figuur hieronder. 3p Toon aan dat de baan zichzelf snijdt in het punt \((-5 , -6\frac{2}{3}) \text{.}\) ZelfsnijpuntAantonen 00qp - Parameterkrommen - basis - 0ms ○ [Oplossen van \(x(t) = -5\) geeft] \(-t^{2} + 4 t = -5\) \(-1 t^{2} + 4 t + 5 = 0\) \(1 t^{2} + -4 t + -5 = 0\) \((t + 1) (t + -5) = 0\) \(t = -1 ∨ t = 5\) 1p ○ \(y(-1) = -6\frac{2}{3} \text{,}\) dus \(t = -1\) geeft het punt \((-5 , -6\frac{2}{3}) \text{.}\) 1p ○ \(y(5) = -6\frac{2}{3} \text{,}\) dus \(t = 5\) geeft ook het punt \((-5 , -6\frac{2}{3}) \text{,}\) dus de baan snijdt zichzelf in dat punt. 1p opgave 3 De baan van een punt \(P\) wordt beschreven door de bewegingsvergelijkingen \(\begin{cases}x(t) = \frac{1}{3} t^{3} - 4 t \\ y(t) = t^{2} - 4 t\end{cases}\) Zie de figuur hieronder. 3p Bereken de coördinaten van de punt(en) van de baan waarin de raaklijn evenwijdig is met de \(x \text{-}\)as. EvenwijdigMetAs (1) 00qq - Parameterkrommen - basis - 1ms ○ \(x'(t) = t^{2} - 4\) \(y'(t) = 2 t - 4\) 1p ○ [Evenwijdig met de x-as, dus] \(y'(t) = 0\) \(2 t + -4 = 0\) \(2 t = 4\) \(t = 2\) 1p ○ \(x'(2) = 0 \text{,}\) dus voor \(t = 2\) heeft de baan een keerpunt in het punt \((-5\frac{1}{3} , -4) \text{.}\) In de figuur is te zien dat de baan in het keerpunt niet evenwijdig is met de \(x \text{-}\)as. 1p opgave 4 De baan van een punt \(P\) wordt beschreven door de bewegingsvergelijkingen \(\begin{cases}x(t) = \frac{1}{2} t^{2} - t \\ y(t) = \frac{2}{3} t^{3} - 8 t\end{cases}\) Zie de figuur hieronder. De baan snijdt zichzelf voor \(t = -2\) en voor \(t = 4\) in het punt \((4 , 10\frac{2}{3}) \text{.}\) 5p Bereken de hoek \(\varphi \) waaronder de baan zichzelf snijdt. Geef je antwoord in graden en rond af op één decimaal. HoekInZelfsnijpunt 00qr - Parameterkrommen - basis - 0ms ○ \(x'(t) = t - 1\) \(y'(t) = 2 t^{2} - 8\) 1p ○ \(\overrightarrow{v} (-2) = \begin{pmatrix}x'(-2) \\ y'(-2)\end{pmatrix} = \begin{pmatrix}-3 \\ 0\end{pmatrix}\) 1p ○ \(\overrightarrow{v} (4) = \begin{pmatrix}x'(4) \\ y'(4)\end{pmatrix} = \begin{pmatrix}3 \\ 24\end{pmatrix}\) 1p ○ \(\cos(\varphi ) = {\begin{vmatrix}\begin{pmatrix}-3 \\ 0\end{pmatrix} ⋅ \begin{pmatrix}3 \\ 24\end{pmatrix}\end{vmatrix} \over \begin{vmatrix}\begin{pmatrix}-3 \\ 0\end{pmatrix}\end{vmatrix} ⋅ \begin{vmatrix}\begin{pmatrix}3 \\ 24\end{pmatrix}\end{vmatrix}} = {9 \over \sqrt{9} ⋅ \sqrt{585}}\) 1p ○ \(\varphi = \cos^{-1}({9 \over \sqrt{9} ⋅ \sqrt{585}}) ≈ 82{,}9\degree\) 1p opgave 5 De baan van een punt \(P\) wordt beschreven door de bewegingsvergelijkingen \(\begin{cases}x(t) = 2 t^{3} - 8 t \\ y(t) = -3 t^{2} + 9 t\end{cases}\) Zie de figuur hieronder. 3p Bereken de coördinaten van de snijpunten van de baan met de \(y \text{-}\)as. SnijpuntenYas 00qs - Parameterkrommen - basis - 0ms ○ Snijpunt met de \(y \text{-}\)as betekent \(x(t) = 0 \text{,}\) dit geeft \(2 t^{3} - 8 t = 0\) 1p ○ [Oplossen geeft] \(t (2 t^{2} + 0 t + -8) = 0\) \(t = 0 ∨ 2 t^{2} + 0 t + -8 = 0\) \(t = 0 ∨ 1 t^{2} + 0 t + -4 = 0\) \(t = 0 ∨ 1 t^{2} = 4\) \(t = 0 ∨ t = -2 ∨ t = 2\) 1p ○ [De snijpunten met de \(y \text{-}\)as zijn dan] \(t = 0\) geeft \(y(0) = 0 \text{,}\) dus \((0 , 0)\) \(t = -2\) geeft \(y(-2) = -30 \text{,}\) dus \((0 , -30)\) \(t = 2\) geeft \(y(2) = 6 \text{,}\) dus \((0 , 6)\) 1p opgave 6 De baan van een punt \(P\) wordt beschreven door de bewegingsvergelijkingen \(\begin{cases}x(t) = -\frac{2}{3} t^{3} + 2 t \\ y(t) = -2\frac{1}{2} t^{2} + 5 t\end{cases}\) Zie de figuur hieronder. 4p Bereken de coördinaten van de punt(en) van de baan waarin de raaklijn evenwijdig is met de \(y \text{-}\)as. EvenwijdigMetAs (2) 00qt - Parameterkrommen - basis - 0ms ○ \(x'(t) = -2 t^{2} + 2\) \(y'(t) = -5 t + 5\) 1p ○ [Evenwijdig met de y-as, dus] \(x'(t) = 0\) \(-2 t^{2} + 0 t + 2 = 0\) \(1 t^{2} + 0 t + -1 = 0\) \(1 t^{2} = 1\) \(t = -1 ∨ t = 1\) 1p ○ \(y'(-1) = 10 ≠ 0 \text{,}\) dus voor \(t = -1\) is de baan evenwijdig aan de \(y \text{-}\)as in het punt \((-1\frac{1}{3} , -7\frac{1}{2}) \text{.}\) 1p ○ \(y'(1) = 0 \text{,}\) dus voor \(t = 1\) heeft de baan een keerpunt in het punt \((1\frac{1}{3} , 2\frac{1}{2}) \text{.}\) In de figuur is te zien dat de baan in het keerpunt niet evenwijdig is met de \(y \text{-}\)as. 1p opgave 7 De baan van een punt \(P\) wordt beschreven door de bewegingsvergelijkingen \(\begin{cases}x(t) = -\frac{3}{4} t^{2} - 3 t \\ y(t) = \frac{1}{3} t^{3} - 7 t\end{cases}\) Zie de figuur hieronder. 5p Stel een vergelijking op van de lijn \(l\) die de baan raakt in het punt met \(t = 1 \text{.}\) RaaklijnOpstellen 00qu - Parameterkrommen - basis - 0ms ○ \(x'(t) = -1\frac{1}{2} t - 3\) \(y'(t) = t^{2} - 7\) 1p ○ \(t = 1\) geeft het punt \((-3\frac{3}{4} , -6\frac{2}{3}) \text{.}\) 1p ○ [Voor de richtingsvector van \(l\) geldt] \(\overrightarrow{r}_{l} = \overrightarrow{v} (1) = \begin{pmatrix}x'(1) \\ y'(1)\end{pmatrix} = \begin{pmatrix}-4\frac{1}{2} \\ -6\end{pmatrix} \text{.}\) 1p ○ [Hieruit volgt] \(\overrightarrow{n}_{l} = \begin{pmatrix}6 \\ -4\frac{1}{2}\end{pmatrix} \text{,}\) dus \(l{:}\,6 x - 4\frac{1}{2} y = c \text{.}\) 1p ○ \(\begin{rcases}l{:}\,6 x - 4\frac{1}{2} y = c \\ \text{door } (-3\frac{3}{4} , -6\frac{2}{3})\end{rcases} \begin{matrix}c = 6 ⋅ -3\frac{3}{4} - 4\frac{1}{2} ⋅ -6\frac{2}{3} = 7\frac{1}{2}\end{matrix}\) Dus een vergelijking van de raaklijn is \(l{:}\,4\frac{1}{2} x - 6 y = 7\frac{1}{2} \text{.}\) 1p

10.5 Vectoren bij snelheid en versnelling

Parameterkrommen (7)

opgave 1

De baan van een punt \(P\) wordt beschreven door de bewegingsvergelijkingen
\(\begin{cases}x(t) = 3 t^{3} - 3 t \\ y(t) = -2 t^{2} + 4 t\end{cases}\)
Zie de figuur hieronder.

Bereken de coördinaten van de snijpunten van de baan met de \(x \text{-}\)as.

SnijpuntenXas

00qo - Parameterkrommen - basis - 0ms

○

Snijpunt met de \(x \text{-}\)as betekent \(y(t) = 0 \text{,}\) dit geeft
\(-2 t^{2} + 4 t = 0\)

○

[Oplossen geeft]
\(1 t^{2} + -2 t + 0 = 0\)
\(t (1 t + -2) = 0\)
\(t = 0 ∨ t = 2\)

○

[De snijpunten met de \(x \text{-}\)as zijn dan]
\(t = 0\) geeft \(x(0) = 0 \text{,}\) dus \((0 , 0)\)
\(t = 2\) geeft \(x(2) = 18 \text{,}\) dus \((18 , 0)\)

opgave 2

De baan van een punt \(P\) wordt beschreven door de bewegingsvergelijkingen
\(\begin{cases}x(t) = -t^{2} + 4 t \\ y(t) = -\frac{1}{3} t^{3} + 7 t\end{cases}\)
Zie de figuur hieronder.

Toon aan dat de baan zichzelf snijdt in het punt \((-5 , -6\frac{2}{3}) \text{.}\)

ZelfsnijpuntAantonen

00qp - Parameterkrommen - basis - 0ms

○

[Oplossen van \(x(t) = -5\) geeft]
\(-t^{2} + 4 t = -5\)
\(-1 t^{2} + 4 t + 5 = 0\)
\(1 t^{2} + -4 t + -5 = 0\)
\((t + 1) (t + -5) = 0\)
\(t = -1 ∨ t = 5\)

○

\(y(-1) = -6\frac{2}{3} \text{,}\) dus \(t = -1\) geeft het punt \((-5 , -6\frac{2}{3}) \text{.}\)

○

\(y(5) = -6\frac{2}{3} \text{,}\) dus \(t = 5\) geeft ook het punt \((-5 , -6\frac{2}{3}) \text{,}\) dus de baan snijdt zichzelf in dat punt.

opgave 3

De baan van een punt \(P\) wordt beschreven door de bewegingsvergelijkingen
\(\begin{cases}x(t) = \frac{1}{3} t^{3} - 4 t \\ y(t) = t^{2} - 4 t\end{cases}\)
Zie de figuur hieronder.

Bereken de coördinaten van de punt(en) van de baan waarin de raaklijn evenwijdig is met de \(x \text{-}\)as.

EvenwijdigMetAs (1)

00qq - Parameterkrommen - basis - 1ms

○

\(x'(t) = t^{2} - 4\)
\(y'(t) = 2 t - 4\)

○

[Evenwijdig met de x-as, dus]
\(y'(t) = 0\)
\(2 t + -4 = 0\)
\(2 t = 4\)
\(t = 2\)

○

\(x'(2) = 0 \text{,}\) dus voor \(t = 2\) heeft de baan een keerpunt in het punt \((-5\frac{1}{3} , -4) \text{.}\) In de figuur is te zien dat de baan in het keerpunt niet evenwijdig is met de \(x \text{-}\)as.

opgave 4

De baan van een punt \(P\) wordt beschreven door de bewegingsvergelijkingen
\(\begin{cases}x(t) = \frac{1}{2} t^{2} - t \\ y(t) = \frac{2}{3} t^{3} - 8 t\end{cases}\)
Zie de figuur hieronder.

De baan snijdt zichzelf voor \(t = -2\) en voor \(t = 4\) in het punt \((4 , 10\frac{2}{3}) \text{.}\)

Bereken de hoek \(\varphi \) waaronder de baan zichzelf snijdt. Geef je antwoord in graden en rond af op één decimaal.

HoekInZelfsnijpunt

00qr - Parameterkrommen - basis - 0ms

○

\(x'(t) = t - 1\)
\(y'(t) = 2 t^{2} - 8\)

○

\(\overrightarrow{v} (-2) = \begin{pmatrix}x'(-2) \\ y'(-2)\end{pmatrix} = \begin{pmatrix}-3 \\ 0\end{pmatrix}\)

○

\(\overrightarrow{v} (4) = \begin{pmatrix}x'(4) \\ y'(4)\end{pmatrix} = \begin{pmatrix}3 \\ 24\end{pmatrix}\)

○

\(\cos(\varphi ) = {\begin{vmatrix}\begin{pmatrix}-3 \\ 0\end{pmatrix} ⋅ \begin{pmatrix}3 \\ 24\end{pmatrix}\end{vmatrix} \over \begin{vmatrix}\begin{pmatrix}-3 \\ 0\end{pmatrix}\end{vmatrix} ⋅ \begin{vmatrix}\begin{pmatrix}3 \\ 24\end{pmatrix}\end{vmatrix}} = {9 \over \sqrt{9} ⋅ \sqrt{585}}\)

○

\(\varphi = \cos^{-1}({9 \over \sqrt{9} ⋅ \sqrt{585}}) ≈ 82{,}9\degree\)

opgave 5

De baan van een punt \(P\) wordt beschreven door de bewegingsvergelijkingen
\(\begin{cases}x(t) = 2 t^{3} - 8 t \\ y(t) = -3 t^{2} + 9 t\end{cases}\)
Zie de figuur hieronder.

Bereken de coördinaten van de snijpunten van de baan met de \(y \text{-}\)as.

SnijpuntenYas

00qs - Parameterkrommen - basis - 0ms

○

Snijpunt met de \(y \text{-}\)as betekent \(x(t) = 0 \text{,}\) dit geeft
\(2 t^{3} - 8 t = 0\)

○

[Oplossen geeft]
\(t (2 t^{2} + 0 t + -8) = 0\)
\(t = 0 ∨ 2 t^{2} + 0 t + -8 = 0\)
\(t = 0 ∨ 1 t^{2} + 0 t + -4 = 0\)
\(t = 0 ∨ 1 t^{2} = 4\)
\(t = 0 ∨ t = -2 ∨ t = 2\)

○

[De snijpunten met de \(y \text{-}\)as zijn dan]
\(t = 0\) geeft \(y(0) = 0 \text{,}\) dus \((0 , 0)\)
\(t = -2\) geeft \(y(-2) = -30 \text{,}\) dus \((0 , -30)\)
\(t = 2\) geeft \(y(2) = 6 \text{,}\) dus \((0 , 6)\)

opgave 6

De baan van een punt \(P\) wordt beschreven door de bewegingsvergelijkingen
\(\begin{cases}x(t) = -\frac{2}{3} t^{3} + 2 t \\ y(t) = -2\frac{1}{2} t^{2} + 5 t\end{cases}\)
Zie de figuur hieronder.

Bereken de coördinaten van de punt(en) van de baan waarin de raaklijn evenwijdig is met de \(y \text{-}\)as.

EvenwijdigMetAs (2)

00qt - Parameterkrommen - basis - 0ms

○

\(x'(t) = -2 t^{2} + 2\)
\(y'(t) = -5 t + 5\)

○

[Evenwijdig met de y-as, dus]
\(x'(t) = 0\)
\(-2 t^{2} + 0 t + 2 = 0\)
\(1 t^{2} + 0 t + -1 = 0\)
\(1 t^{2} = 1\)
\(t = -1 ∨ t = 1\)

○

\(y'(-1) = 10 ≠ 0 \text{,}\) dus voor \(t = -1\) is de baan evenwijdig aan de \(y \text{-}\)as in het punt \((-1\frac{1}{3} , -7\frac{1}{2}) \text{.}\)

○

\(y'(1) = 0 \text{,}\) dus voor \(t = 1\) heeft de baan een keerpunt in het punt \((1\frac{1}{3} , 2\frac{1}{2}) \text{.}\) In de figuur is te zien dat de baan in het keerpunt niet evenwijdig is met de \(y \text{-}\)as.

opgave 7

De baan van een punt \(P\) wordt beschreven door de bewegingsvergelijkingen
\(\begin{cases}x(t) = -\frac{3}{4} t^{2} - 3 t \\ y(t) = \frac{1}{3} t^{3} - 7 t\end{cases}\)
Zie de figuur hieronder.

Stel een vergelijking op van de lijn \(l\) die de baan raakt in het punt met \(t = 1 \text{.}\)

RaaklijnOpstellen

00qu - Parameterkrommen - basis - 0ms

○

\(x'(t) = -1\frac{1}{2} t - 3\)
\(y'(t) = t^{2} - 7\)

○

\(t = 1\) geeft het punt \((-3\frac{3}{4} , -6\frac{2}{3}) \text{.}\)

○

[Voor de richtingsvector van \(l\) geldt]
\(\overrightarrow{r}_{l} = \overrightarrow{v} (1) = \begin{pmatrix}x'(1) \\ y'(1)\end{pmatrix} = \begin{pmatrix}-4\frac{1}{2} \\ -6\end{pmatrix} \text{.}\)

○

[Hieruit volgt]
\(\overrightarrow{n}_{l} = \begin{pmatrix}6 \\ -4\frac{1}{2}\end{pmatrix} \text{,}\) dus \(l{:}\,6 x - 4\frac{1}{2} y = c \text{.}\)

○

\(\begin{rcases}l{:}\,6 x - 4\frac{1}{2} y = c \\ \text{door } (-3\frac{3}{4} , -6\frac{2}{3})\end{rcases} \begin{matrix}c = 6 ⋅ -3\frac{3}{4} - 4\frac{1}{2} ⋅ -6\frac{2}{3} = 7\frac{1}{2}\end{matrix}\)
Dus een vergelijking van de raaklijn is \(l{:}\,4\frac{1}{2} x - 6 y = 7\frac{1}{2} \text{.}\)